2) خلط سينه مريض را در ظرف آب صافى بياندازيد اگر خلط روى آب ايستاد مريض مبتلا به بلغم زياد و مسرى نيست ولى اگر ته‏نشين شد مريض سل دارد.

3) اگر سفيدى چشم مايل به كبودى و پاى چشم گود افتاده بود مريض سل دارد.

4) مريض مشكوك را به تفريحات خنده‏آور ببريد و او را زيرنظر بگيرد ابتداً ميل به خنده ندارد و اگر هم از روى عادت خنده نمايد تبسم آميخته با گرفتگى است.

تب سل معمولًا بعد از ظهرها از ساعت 4 تا 7 شروع مى‏شود و تا 12 و 1 بعد از نصف شب با عرق فراوان و ضعف شديد خاتمه مى‏يابد. ميكروب سل به قدرى مقاوم است كه مى‏تواند در سرماى 180 درجه مقاومت كند و 8 روز زنده بماند چه رسد به جاهاى تاريك و مكان‏ها خشك كه مدت‏هاى مديد ممكن است زنده بماند.

راه‏هاى سرايت اين بيمارى:
1- سرايت مستقيم است كه وقتى بيمار سرفه مى‏كند.

2- سرايت غير مستقيم آن وقتى است كه بيمار خلط سينه خود را روى زمين مى‏اندازد و پس از خشك شدن يا به وسيله جاروب كردن رفتگران يا به وسيله باد يا مگس‏ها كه بر روى آن خلطها مى‏نشينند دست و پايشان آلوده مى‏گردد. غذا، ميوه‏جات، خواروبارها را آلوده مى‏سازد و بيمارى را به اشخاص سالم سرايت مى‏دهند.

درمان: بِه رسيده آبدارى را روزى يك عدد نيم‏پز نموده ميل نماييد.

درمان ديگر: خرچنگ را به هر قسم كه ميل داريد (آبگوشت، سرخ شده يا كباب شده) تناول نماييد.
                       
درمان ديگر: رازيانه را با پرسياوش دم كرده، هر روز صبح ناشتا ميل كنيد.

درمان ديگر: گوشت فيله گوسفند نر را در زعفران و گلاب بخوابانيد تا شش ساعت و پس از آن كباب نموده ميل نماييد.

تذكر: از خوردن عسل، سركه و ترشيجات، گوشت پرهيز كنيد. و نيز از كارهاى سخت و پر زحمت، بى‏خوابى شب و شهوت‏رانى، استمناء، گرد و غبار، گرد فلزات و استشمام بوى اسيدى متعفن دورى گزينيد.
خوردن خربزه، هنداونه، انگور زرد و رسيده، توت فرنگى، گوجه فرنگى، سير، ماءالشعير، خرماى كاملًا رسيده، سالاد كاهوى خالص. ضمناً هواى آزاد، شادى، تفريح و استراحت در هواى كوهستانى و مكان‏هايى كه درخت كاج فراوان است به درمان سل كمك مى‏كند.

سل استخوانى‏

درمان: آفتاب دادن به مريض مفيد است.

درمان ديگر: اطراف موضع دهانه چرك را زالو بياندازيد و با محلول اسيد پيكريك 1000/ 1 كمپرس نماييد.

سل پوستى‏

علامت آن: در زير پوست بدن ريشه كرده، مانند دانه‏هاى پسته شده يا تقريباً مانند توت درشت شده، برآمدگى به هم مى‏زند و در اوايل خارش دارد. بعداً از شدت خارش به مرور كاسته مى‏شود، به ازدياد آن مى‏افزايد. اغلب در پشت گردن، ران پا، پشت انگشتان دست، ماهيچه پا مكان رشد و نمو اين ميكروب مى‏باشد.

درمان: مدفوع مريض مبتلا را روزى سه مرتبه صبح و ظهر و عصر به موضع زخم بماليد مرتفع خواهد شد.
                       
درمان ديگر: سماق و كرفس و خرفه تازه را با آب گشنيز خمير نموده بر موضع سل جلدى بماليد.

درمان ديگر: گل خطمى را بجوشانيد و در يك ليتر آب جوشيده، 10 گرم اسيد بوريك داخل نموده زخم‏ها را كاملًا با آن شستشو نماييد.