اسانس هاي روغني مايعات فرار،منعكس كننده ي نور ،از نظر نوري فعال،شبيه به روغن ها باعطري كاملا اختصاصي هستند و در بسياري از گياهان توليدات فرعي متابوليسم ثانوي را تشكيل مي دهند.
در هواي گرم و آفتابي و پايدار،گياهان بيش ترين اسانس را در خود دارند و اين بهترين هنگام براي چيدن آن هاست.از سوي ديگر اين روغن ها در برخي از بافت ها در مركز سلول يا در محل ذخيره اسانس ها زير پوشش كركي،غده هاي كوچك يا در فضا ي ميان سلول ها جمع مي شوند.با كنترل ميكروسكپي كيفيت روغن ها در مي يابيم كه اين سلول ها تشكيلات خاصي دارند.

آن ها را از گياهان تازه يا خشك به وسيله ي تقطير با بخار آب،استخراج ساده يا ديگر روش ها(فشار،جذب آن ها روي چربي ها در عطر سازي ها و غيره)مي گيرند.
از نقطه نظر شيميايي تركيبات بسيار پيچيده اي هستند.در پزشكي اغلب از موادي كه اسانس هاي روغني گرفته مي شود(از قبيل نعناع،كافور) استفاده مي گردد.
مصرف دارويي اسانس هاي روغني بر اساس خواص فيزيولوژيكي آن ها مانند مزه،اثر محركه ي آن ها روي پوست و مخاط ، خاصيت ضد عفوني كننده و ضد باكتري بودن آن ها استوار است.اسانس انيسون،زيره و غيره اغلب به عنوان خاط آور(اكسپكتورانت) به كار مي رود.زيرا آن ها از طريق ريه دفع مي شوند و
بنابراين مستقيما مجاري تنفسي را ضدعفوني و مخاط را آزاد مي كنند.از ديگر موارد استفاده از آن ها مي توان از غرغره،بخور و قطره هاي بيني نام برد.

جذب آن ها براي هضم غذا مفيد است و از آن ها براي تقويت معده ،دفع صفرا و دافع باد نيز استفاده مي شود.اكثر گياهان اسانس دار به عنوان گياهان معطر مورد استفاده قرار مي گيرند(زيره،رازيانه،انيسون� �� �مرزنگوش،سوسن بري،آويشن،پونه).

از اثر تحريك آميز اسانس ها براي مصرف خارجي عليه روماتيسم استفاده مي شود.مرهم يا محتوي موادي هستند كه از اسانس ها استخراج مي شود(نظير مانتول،كافور) يا حاوي خود اسانس ها (نظير اسانس نعناع،اكليل كوهي،اسطوخودوس و تربانتين(Terebenthine)) و در اكثر موارد مخلوطي از همه ي اين مواد هستند.
اسانس هاي طبيعي بايد همانند گياهاني كه حاوي آن ها هستند،در ظروف كاملا بسته و دور از نور نگهداري شوند.آن ها در نور و در معرض هوا بسيار سريع اكسيده،پليمريزه(Polymerisee) و به رزين(Resine) تبديل شده عطر و خواص خود را از دست مي دهند.

از بين اسانس هاي طبيعي فراواني كه در دارو هاي مختلف وجود دارند،اسانس چند گياه را نام مي بريم:اسانس بادرنجبويه،رازيانه،اسطوخو دوس،نعناع،و مانتول كه ازآن گرفته مي شود،اسانس پونه و تيمول گرفته شده از آن و نيز كارواكرول مشتق از آن كه ضدعفوني كننده ي بسيار خوبي است.
اسانس هاي روغني خصوصا از ترپن تشكيل شده اند كه از ماده اي فرار و غالبا آميخته به مواد ديگر است.بارهنگ نيز مقداري ترپن در خود دارد.

روغن هاي چرب(Hulies Grasses)

منظور از روغن هاي چرب،روغن هاي گياهي است كه در حرارت محيط به صورت مايع هستند و در سرما منجمد مي شوند.غير محلول در آب بوده،اما در حلال هاي آلي نظير كلروفرم،آستون محلول محلول هستند.از بين روغن هاي غير خشك شونده،روغن زيتون و بادام و از ميان روغن هاي نيمه خشك شونده روغن آراشيد،آفتاب گردان و كولزا را مي توتن نام برد.روغن كتان و روغن چرب بسيار رايج است و از آن ها براي ساخت داروها و مواد صنعتي و غذايي استفاده مي كنند.

گلوكينين ها(انسولين هاي گياهي)(Glucoqinines(insulines vegetales))

موادي هستند كه رو ي گليسمي (Glycmie) اثر مي گذارند.آن ها را انسولين هاي گياهي نيز مي نامند، و در گياهان ذيل موجودند:غلاف ميوه ي لوبيا،سرشاخه ي گالگا(Galega) و برگ هاي مورد.اين گياهان در تركيب جوشانده هايي كه به عنوان ضد ديابت مصرف مي شوند و همچنين در درمان هاي جنبي ديابت به كار مي روند.

موسيلاژها يا لعاب ها(Mucilages Vegetaux)

اين مواد مخلوط هاي آمورف(بي شكل) پلي ساكاريد(Polysaccharides) هستند كه همراه آب ماده ي چسبناك و لزجي را به وجود مي آورند.اين مواد لزج در آب سرد باد مي كنند و ماده ي ژله اي تشكيل مي دهند و در آب گرم حل شده محلول هاي كلوئيدي مي سازند كه در صورت سرد شدن دوباره به حالت ژله در مي آيند.ايم مواد در گياهان به علت قدرت بالاي جذب آبشان نقش مخزن را بازي مي كنند.در جوشانده ها و دمكردها اين مواد براي كاهش تحريكات فيزيكي يا شيميايي موثرند.
آن ها برا يتورم مخاط مفيد بوده خصوصا براي درمان تورم هاي مجاري تنفسي و معده مناسبند.در عين حال درد كوفتگي را تخفيف داده پوست را در صورت مصرف ضماد آن نرم مي كنند و با كاهش حركات دودي روده و كمك به عمل جذب،روي اسهال نيز موثر واقع مي شوند.از آن ها به عنوان مواد روغن دار(كاراگنات(Carraghnates) كه از جابك هاي در يايي استخراج مي شود) نيز فراوان استفاده مي شود.

گياهان لعابدار خواه به تنهايي و خواه به صورت مخلوط در جوشانده ها مصرف مي شوند.از بين آن ها مي توان نوعي خزه،برگ،گل ريشه ي خطمي،گل و برگ پنيرك،برگ . گل و گياه پاي خر،دانه ي شنبليله،دانه كتان و غيره را نام برد.
پكتين ها نيز در اين گروه تقسيم بندي شده اند.منظور پلي ساكاريد ها نيز هستند كه مثل لعاب تشكيل ماده ي ژله مانند مي دهند.پكتسن ها در بسياري از ميوه ها وجود دارند و آب ميوه ها و سبزيجات از قبيل آب سيب،چغندر،و هويج به فراواني يافت مي شود.پكتين ها در مداواي گياهي و درمان اسهال به كار مي روند.

هورمون گياهي(Horles Vegetales(Phythormones))

اين مواد تركيبات شيميايي بسيار پيچيده اي دارند و در اكثر موارد نوعي بيوكاتاليزور(Biocatalyseurs) محسوب مي شوند و روي رشد و مبادلات متابوليك(محرك حياتي)(Bio Stimulants) اثر مي گذارند.
آن ها را مي توان در گياهاني از قبيل رازك،بادرنجبويه،مريم گلي،درخت پستانك،خطمي،كيسه كشيش،يولاف و هويج پيدا كرد.

ضد عفوني كننده هاي گياهي

منظور مواد آنتي بيوتيكي است كه از گياهان عالي مي آيند و داراي طيف وسيع ضد ميكروبي هستند.آن ها بسيار ناپايدار و فرارند و حتي از طريق بخور نيز بر مجاري تنفسي تاثير مي گذارند.اين مواد در سير،پياز،خردل،ريشه ي خردل،آقطي سياه،ارس،كاج،بارهنگ و غيره موجود هستند.مطالعه در اين باره هنوز هم ادامه دارد.