شيرين بيان     Liquorice   -     Licorice

نام علمی   Glycyrrhiza globra   

شیرین بیان با نام علمی Glycyrrhiza glabra در خانواده نخودها یا Fabaceae قراردارد. گیاهی است چند ساله و انبوه و به ارتفاع 1 تا 2 متر می رسد، برگها مرکب و دارای 4 تا 7 جفت برگچه و یک برگچه انتهایی می باشد که برگچه ها بیضوی بوده و کناره آنها صاف می باشد. گلها نامنظم و به رنگهای ارغوانی ، زرد یا بنفش به صورت مجتمع در انتهای ساقه های گلدهنده مشاهده می شوند. شيرين بيان گياه بومي ناطق مديترانه است و در ايران در اكثر نقاط كشور مي رويد . شيرين بيان گياهي است چند ساله و داراي ساقه اي بطول يك متر كه در نواحي معتدل تا ارتفاع دو متر مي رسد . برگهاي آن مركب از تعدادي برگچه هاي فدر و سبزرنگ مي باشد . گلهاي آن برنگ بنفش ، سفيد . زرد است ميوه آن مانند نيام و محتوي 5 تا 6 دانه مي باشد .
ريشه شيرين بيان بطور خيلي عميق در زمين فرو مي رود . پوست ريشه قهوه اي سير وسياه است . مغز ريشه زرد رنگ بوده و طعم آن بسته بانواع مختلف تغيير مي كند . مثلا شيرين بيان اسپانيا طعم ملايم دارد در حاليكه شيرين بيان يونان داراي طعم تلخ است .زمان ظهور گلها اوایل تابستان است. ریشه شیرین بیان نسبتاً قطور بوده و طویل می باشد بطوریکه از 30 تا 200 سانتیمتر طول دارد

پراکنش و نیازهای اکولوژیکی
شیرین بیان در اکثر مناطق جهان بخصوص میان دو عرض جغرافیایی 30 و 45 درجه در نیمکره شمالی زمین  می روید. این گیاه در کشورمان نیز پراکنش بسیار وسیعی دارد و در استان هایی چون خراسان (شمالی و رضوی)، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گلستان، کردستان، فارس، اصفهان، تهران و ... مشاهده می شود. شیرین بیان بطور کلی گیاهی نورپسند است که در طول رویش به هوای گرم و رطوبت متوسط نیاز دارد. این گیاه در خاک های شنی عمیق که حاوی ترکیبات کلسیمی باشند بخوبی رشد می کند و pH مناسب برای این گیاه 5/5 تا 2/8 ذکر شده است.

کاشت، داشت وبرداشت:
تکثیر رویشی (تقسیم ریزوم و ریشه) روش تجاری تکثیر شیرین بیان می باشد اما این گیاه را بوسیله ی بذر نیز می توان تکثیر نمود که در اینجا به تکثیر رویشی این گیاه می پردازیم. در فصل پائیز (آبان ماه) ریزوم گیاهان 3 تا 4 ساله را پس از خروج از خاک به قطعات 15 تا 25 سانتی متری تقسیم می کنند. این قطعات را در ردیف هایی با فاصله ی 60 تا 80 سانتی متر و با فاصله ی30 تا 40 سانتی متر از یکدیگر کشت می نمایند. پس از کاشت بایست به سرعت آبیاری صورت بگیرد. شیرین بیان یکی از گیاهان دارویی است که بیشتر بصورت بهره برداری از طبیعت به بازار مصرف می رسد و کمتر مورد کشت و کار قرار می گیرد و جالب است که بدانیم ریشه ی این گیاه بصورت خشک شده یا عصاره، یکی از مهمترین اقلام صادراتی کشورمان در بخش گیاهان دارویی است و در بسیاری از کشورهای اروپایی نظیر انگلیس،  بلژیک، فرانسه و ... مورد کشت وسیع قرار می گیرد.
برداشت ریشه های این گیاه در فصل پائیز سال سوم یا چهارم صورت می گیرد. این عمل در سطوح کوچک با استفاده از بیل و در سطوح وسیع توسط ماشین های مخصوص انجام می شود.

ترکیبات شیمیایی

ریشه شیرین بیان دارای گلوکز ،‌ساکاروز ، آسپاراژین ، مواد آلبومیدی ،‌رزین و کمی اسانس میباشد . ماده اصلی که باعث شیرینی این گیاه است گلیسیرین خوانده می شود . در شیرین بیان ماده ای بنام لکوریتی جننی چالکون وجود دارد که خاصیت دفع اسپاسم عضلات را دراست .

شیرین بیان انواع مختلفی دارد که به شرح زیر هستند:

1- واریته اسپانیایی "G. typical" که میوه آن صا و بدون کرک و ریزومها قهواه ای و به قطر 6 تا 18 میلیمتر می باشد.

2- واریته روسی "G. glandulifera" که پیکره رویشی آن چسبناک و دارای ریشه های متعدد به ضخامت 5 سامتی متر، پوست ریشه فلس دار و قهوه ای رنگ و دارای شیرینی ملایم می باشد.

3- واریته ترکی "G. pallida" که ضخامت ریشه آن حدود 8 سانتی متر است.

4- واریته ایرانی "G. violacca" که ریشه های آن نیز بسیار ضخیم است.

خواص دارویی:

شیرین بیان از دو واژه یونانی گلیکیس به معنای شیرین و ریزا به معنای ریشه مشتق شده است.این گیاه در حدود 400 سال پیش در مصر مورد استفاده بوده و فراعنه از ریشه آن نوشیدنی به نام "مای سوس" بدست می آوردند.

ماده موثره شیرین بیان اسید گلیسریزیک می باشد که حدود 50 مرتبه از قند شیرین تر بوده و میزان آن در گیاه حدود 5 تا 20 درصد می باشد. اسید گلیسریزیک با افزایش سن گیاه افزایش می یابد و گیاهشناسان معتقدند که اسید در واریته ایرانی بیشتر از سایر واریته هاست.

1- از شیرین بیان در صنایع داروسازی، نوشابه سازی، شیرینی سازی و دخانیات استفاده می شود.

2- ماده موثره آن مدر و ملین بوده و بواسطه وجود بعضی فلاونوییدها از جمله"لیکوییریتوزید" اثر مفید بر روی زخم اثنی عشر دارد.

3- شیرین بیان به عنوان آرام بخش و خلط آور، ضد التهاب و ضد اسپام، ضد نفخ و ضد سرفه مورد استفاده قرار میگیرد.

4- در برطرف کردن التهاب مخاط برونشها، یبوست مورد استفاده دارد و به طور کلی مقوی معده می باشد.

و موارد زیر:

شيرين بيان از مظر طب قديم ايران معتدل است .

شيرين بيان را بصورت قطعات كوچك به قطر 0/5 سانتيمتر و طول 1/5 سانتيمتر بفروش مي رسانند .

1)مهمترين خاصيت شرين بيان كه جديدا كشف شده است و در آلمان و اروپا و آمريكا ساتفاده مي شود درمان كننده زخم معده و سرطان معده است براي اين منظور شربت شيرين بيان را تهيه كرده و هر روز بمقدر يك قاشق غذا خوري قبل از غذا به مريض بدهيد و اگر اين عمل را تا 4 ماه تكرار كنيد شخص معالجه خواهد شد .

2)براي تقويت عمومي بدن مفيد است

3)خوردن آن از پيري جلوگيري مي كند

4)براي نرم كردن سينه موثر است

5)زخم ها و تاول هاي پوست را با چاي شيرين بيان شستشو دهيد تا زود خوب شود .

6)ملين است و معمولا آنرا با گياهان ديگر مخلوط مي كنند كه انقباضات را كم مي كند

7)مدر و عرق آور است

8)براي برطرف كردن زخم و التهاب دهان ريشه شيرين بيان را بمكيد .

9)سرفه را برطرف مي كند

10)ورم معده را برطرف مي كند

11)تنگي نفس را تسكين مي دهد

12)براي درمان سوء هاضمه مفيد است

13)براي از بين بردن نفخ شكم مفيد است

14)چشم را تقويت كرده و رفع سردرد مي كند براي اين منظو از فرمول زيراستفاده كنيد :

2 گرم ريشه شيرين بيان را پودر كرده و با يك گرم شكر و يك گرم رازيانه مخلوط كنيد سپس آنرا در آب خيس كرده و هر روز بخوريد.

15)براي درمان موخوره چاي شيرين بيان را به سر بماليد .

16)براي رفع بوي بد زير بغل و پا از برگ هاي شيرين بيان پماد درست كرده و در اين قسمت ها بگذاريد .

طرق مصرف:

1- 25 تا 30 گرم شیرین بیان را در یک لیتر آب بجوشانید و سپس مصرف نمایید.

2- از مخلوط مساوی شیرین بیان با بید گیاه و دم کرده آن نوشابه ای خنک و ادرارآور بدست خواهد آمد.

3- در عفونتهای گلو و برونشها و همچنین درد روده ها ابتدا 50 گرم ریشه شیرین بیان را در یک لیتر آب به مدت 5 دقیقه بجوشانید و به مدت 12 ساعت به حال خود رها کنید تا خوب خیس بخورد سپس مصرف کنید.

4- در مواردی که زبان قرمز شده یا روی آن دانه زده و یا ترک خورده، 200 گرم شیرین بیان را در یک لیتر آب بجوشانید به طوریکه سه چهارم آب آن تبخیر و کم گردد، سپس این جوشانده را برای شستشوی دهان بکار برید.

5- جوشانده فوق برای شستشو و کمپرس چشم وقتی مبتلا به ورم ملتحمه یا بلفاریته شده است نیز مفید است.

مضرات :
استفاده زياد از شيرين بيان براي طحال مضر است و اگر مي خواهيد از شيرين بيان براي برطرف كردن بيماري و براي مدت طولاني استفاده كنيد بهتر است آنرا با كتيرا بخوريد .

چاي كيسه اي شيرين بيان:

اشكال دارويي:

پودر (عرضه به صورت چاي كيسه أي 25 عددي)

 موارد مصرف:

از شيرين بيان در درمان التهاب و زخم معده ، همچنين بعنوان خلط آور ، ضد التهاب ، طعم دهنده و شيرين كننده استفاده مي گردد.

 موارد استعمال در پزشكي گذشته:

در طب گذشته شيرين بيان در التيام زخم، تسكين سرفه، تسكين درد و رفع التهاب معده مورد مصرف قرار مي گرفته است.

 اجزاي فراورده:

هر كيسه حاوي 2.5 گرم پودر ريشه شيرين بيان (Liquorice) مي باشد.

مواد موثره:

ريشه شيرين بيان داراي گلوكز و ساكاروز (3 الي 5 درصد)، آسپاراژين ، رزين ، كومارينها ، اسيدهاي هيدروكسي سيناميك مي باشد.

 آثار فارماكولوژيك:

فلاونوييدها: اثرات آنتي اسپاسموديك عصاره شيرين بيان و خنثي نمودن آثار هيستامين  ثابت شده است كه قسمت عمده اين اثرات و اثر حفاظتي زخمها مربوط به فلاونوييدهاي عصاره مي باشد.

گليسيريزين: اين ماده خواص ساپونوزيدها را داراست.از راه خوراكي براحتي تحمل شده و خاصيت خلط آوري عصاره شيرين بيان مربوط به اين ماده مي باشد . در درمان طولاني زخم معده به وسيله عصاره اين گياه معمولا ادم ظاهر مي شود.اين امر مربوط به احتباس آب و يونهاي سديم و كلر و حذف شديد يونهاي پتاسيم و كاهش ترشح ادرار مي باشد .

مقدار مصرف: 2 بار در روز

دستور مصرف:

يك كيسه را در يك فنجان آب جوش قرار داده 5 دقيقه صبر كنيد سپس كيسه را پس از فشردن خارج نموده محتوي فنجان را كه مايعي زرد رنگ مي باشد ميل نماييد.

عوارض جانبي:

احتباس آب و نمك و در نتيجه افزايش فشار خون عروقي و كاهش ادرار از عوارض آن است..

موارد منع مصرف:

نمي تواند مورد مصرف طولاني مدت قرار گيرد و در بيماران با اختلالات قلبي –عروقي و مبتلا به فشار خون بايد با احتياط مصرف گردد.

گیاه شیرین بیان یرای درمان تومورهای سرطانی
بررسی های اخیر دانشمندان نشان داده است نوعی ترکیب متشکل از گیاه شیرین بیان می تواند از شیوع سلول های سرطانی در بدن جلوگیری کند. نتایج به دست آمده از محققان دانشگاه نیویورک نشان می دهد ترکیبات گیاه شیرین بیان که حاوی اسید گلیسیرین است، می تواند از انتشار نوعی سلول عفونت بافت های پیوندی بدن را به دنبال دارد جلوگیری کند. این عفونت ها باعث ایجاد تومور و تورم آن ها در زیر پوست می شود. کاوش های دانشمندان حاکی از آن است افرادی که سیستم دفاعی بدن آن ها دچار اختلال شده است، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این عارضه قرار می گیرند. نتایج این بررسی ها در نشریه تحقیقات بالینی منتشر شده است. تجربه نشان داده بسیاری از تورم ها که به صورت تبخال نمایان می شوند، برای مدت های طولانی بدون توجه بیمار در بدن وی وجود دارند.