گاز اوزون تروپوسفري به عنوان يک آلاينده هاي ثانويه يکي از اکسيدان هاي بسيار فعال موجود در اتمسفر است که اثرات سويي بر سلامت انسان، حيوان و گاه مي گذارد.

از طرفي اوزون استراتوسفري اغلب به عنوان يک پديده مفيد براي محيط زيست مطرح است و با جذب مقادير عمده اشعه زيانبار ماوراي بنفش مانع تاثيرات مخرب آن بر محيط زيست مي شود، اما اوزون تروپوسفري و بخصوص اوزوني که به وسيله فرايندهاي فتوشيميايي ايجاد مي شود مضرات فراواني دارد.
اين گاز نه تنها روي گونه هاي گياهي خسارت وارد مي کند، بلکه موجب تاثيرات زيانباري روي سيستم تنفسي انسان و حيوان مي شود و همچنين به مواد مصنوعي و شيميايي هم آسيب مي رساند، از آنجا که اوزون داراي طيف جذبي نور در محدوده 9/6 ميکرومتر است، بنابراين مانع خروج اشعه اي با طول موج بلند از سطح زمين شده و مثل گاز دي اکسيد کربن به ايجاد پديده اثر گلخانه اي منجر ميشود.

تاثيرات مخرب بر گياهان:

خبرها مي گويند در کشورهايي مثل استراليا، کانادا، ژاپن، هند، مکزيک، آمريکا، هلند، انگليس و آلمان اثرات مخرب گاز اوزون در يک مقياس جهاني بخصوص درباره جنگلها در حال افزايش است. دکتر اوليايي مي گويد: اوزون مانند ديگر گازها، طي فرايند تبادل گازي از طريق روزنه ها وارد سلولهاي برگ مي شود.

اوزون وارد شده به درون گياه، موجب تغيير ساختمان سلولي مي شود و اين امر بيشتر به دليل تغيير نفوذ پذير غشاي سلولي است. در صورتي که سلولي منقبض شود و بميرد، در اين حالت علايم مربوط به صورت مشهود در برگ مشاهده مي شود در بسياري از گياهان سلولهاي نوک برگهاي جوان حساس ترين قسمت گياه نسبت به اثرات اوزون هستند، گاز اوزون مي تواند يک دامنه وسيع از علايم حاد و علايم مزمن را در گياهان ايجاد کند. در سوزني برگها هم ممکن است سوختگي هايي در نوک برگها به رنگ قرمز يا قهوه اي در برگهيا جوان ديده شود. اوزون ممکن است بتواند صدمات حاد يا مزمني نيز ايجاد کند که بر رشد و عملکرد گياه تاثير گذار باشد که همراه با فاقد علايم قابل رويت باشد.
صدمات حاد، ناشي از تماس کوتاه مدت گياه با غلظتهاي زياد اوزون است که منجر به مرگ سلولهاي مي شود. در حالي که مسموميت مزمن ناشي از تماس دراز مدت گياه با گاز اوزون در غلظتهاي کم ايجاد مي شود. دکتر اوليايي مي گويد: «گياهان در حال رشد تحت تاثير عوامل بر همکنشي زنده و غير زنده زيادي قرار مي گيرند که بر نحوه اثرات اوزون بر آنها تاثير مي گذارد.
به علاوه اختلاف هاي ژنتيکي در ميان گونه ها و ارقام مختلف هم بر ميزان اثر گذاري اوزون موثر است. اين مساله در خصوص گياهاني مثل يونجه، لوبيا، پنبه، سيب زميني، سويا، توتون و گوجه فرنگي به خوبي شناخته شده است.

دماي بالا، نور خورشيد، رطوبت نسبي مناسب، عناصر غذايي مناسب و کافي در خاک، رطوبت مناسب خاک و ... از جمله عوامل مهمي هستند که در تاثير گذاري اوزون بر گياه موثرند.»
به طور خلاصه تاثيرات اوزون روي گياهان، ممکن است شامل صدمات مشهود رد برگ، کاهش رشد گياه، کاهش عملکرد، تغيير در کيفيت گياهان زراعي و تغيير در حساسيت به عوامل استرس زاد باشد، تمام اين گياهان زراعي و تغيير در حساسيت به عوامل استرس زا باشد، تمام اين استرس هاي فيزيولوژيکي منجر به کاهش عملکرد گياه مي شود. اين تاثيرات فقط زماني مشهود است که سطح اوزون به ميزاني که گونه خاص گياهي را تحت تاثير قرار مي دهد، باشد.

اثرات اوزون روي درختان جنگلي:

دکتر اوليايي مي گويد: «گاز اتيلن به صورت طبيعي توسط گياهان توليد مي شود. اين گاز قادر است جنبه هاي گوناگون رشد و توسعه گياه را تنظيم کند.

در آزمايشهاي انجام شده اخير توسط محققان، مقدار اتيلن توليد شده در گياهان که در معرض گاز اوزون قرار گرفته بودند، بيش از 2 برابر افزايش يافت و توليد گاز اتيلني هم که در معرض استرس هاي مختلف گياهان به طور معمولي متصاعد مي شود هم افزايش يافت.»

اوزون با گياهان چه مي کند؟

تاثيرات اکوفيزيولوژيکي، فيزيکي، شيميايي و بيولوژيکي بر واکنش گياه نسبت به اوزون موثر موثرند. شرايط محيطي هم که مانع جذب توسط روزنه ها مي شود، از جذب اوزون نيز ممانعت مي کند.
اوزون جذب شده توسط گياه به طور عمده در قسمت آپوپلاسم باقي مي ماند و مقادير ناچيزي از آن مي توان در فضاي داخل سلولي نفوذ پيدا کند و تاثير اوزون داخل سلولي نيز به طور عمده روي کلروپلاست ها و خصوصيات ژني آن از طريق زنجيره هاي پيام دهنده است.