کتان روغنی

مشخصات گیاه :

کتان روغنی گیاهی علفی ، یکساله و متعلق به تیره کتان (Linaccae)  است. منشاء این گیاه غرب مدیترانه گزارش شده است. کتان در 63 درجه شمالی و 50 تا 55 درجه عرض جنوبی می روید. تاکنون 200 گونه متعلق به جنس کتان شناخته شده است.

گونه اوسی تاتیسمیوم دارای 2 زیرگونه به نامهای اوسی تاتیسیموم (کتان کنفی) و مدیترانیوم (کتان روغنی) است. ریشته این گیاه مستقیم و سفیدرنگ و کم و بیش منشعب است. طول ریشه متفاوت و بین 100 تا 130 سانتیمتر است. ساقه استوانه ای ، مستقیم ، صاف ، و فاقد کرک است. ارتفاع آن بین 40 تا 50 سانتی متر می باشد و انشعاب های زیادی دارد. برگها بلند ، نیزه ای شکل به رنگ سبز یا سبز روشن و فاقد دمبرگ است. برگها به طور متناوب نسبت به یکدیگر روی ساقه قرار می گیرند. طول برگها 5/2 و پهنای آن 4/0 سانتی میر است. هر برگ دارای یک تا سه بریدگی است. گل ها در انتهای ساقه های اصلی و فرعی پدیدار می شوند. گل سفید ـ صورتی ـ آبی و بنفش رنگ است و هر گل دارای پنج کاسبرگ ، پنج گلبرگ و پنج پرچم می باشد.

میوه از یک نوع کپسول و چند خانه ای است. داخل هر میوه چند دانه تشکیل می شود. میوه ها پس از رسیده باز شده و دانه ها بیرون می ریزند. دانه ها تخم مرغی شکل ،  مسطح و به رنگ قهوه ای روشن و یا قهوه ای تیره و براق است. طول دانه سه تا شش میلی متر و  عرض آن به دو تا سه میلی متر می رسد. وزن هر دانه آن 5 تا 13 گرم است.

دانه های کتان روغنی حاوی 30 تا 40 درصد روغن است. 40 تا 60  درصد روغن را «اسید لیندلپیک» و 25 درصد آن را «اسید لینولنیک» تشکیل می دهد. روغن همچنین حاوی اسید استئاریک و اولییک می باشد.

خواص دارویی:

در اکثر فارما کوپه های معتبر از کتان روغنی بعنوان یک گیاه دارویـــــــی یاد شده و خواص درمانی آن مورد بررسی قرار گرفته است. دانه های پــــــــــودر شده (Lini Scminafarina = Placenta Lini)  و همچنین روغن حاصــــل از دانه های کتان (Oleum Lini)  مصرف دارویی دارند. از مواد موثر کتان در درمـــــــــان اگزما ، مرطوب کردن پوستهای خشک و معالجه تورم پوستی استفاده می شود.

روغن مذکور حاوری مقادیر مناسبی ویتامین F است و از این روغن بعنوان ملـــــین استفاده می شود. از دانه های پودرشده کتان نیز خمیری تهیه می شود که از آن بــرای معالجه آبسه ها و بعضی ناراحتی های پوستی استفاده می شود. کتان روغنی همه ساله در سطوح وسیعی در کشــــورهای آمریکا ، آرژانتین ، اروگوئه ، هند ، اتریـــــــش و مجارستان کشت می شود.

نیازهای اکولوژیکی :

کتان روغنی گیاهی است مدیترانه ای ، در طول رویش به هوای گرم و رطوبت کافی نیاز دارد. بذر کتان در دمای یک یا دو درجه سانتیگراد پس از 7 تا 12 روز سبز می شود. درجه حرارتهای پایین برای رویش این گیاه مناسب نیست و سبب کاهش کمیت و کیفیت محصول می شود. در مرحله جوانی زنی بذر ، چنانچه دما به 4- یا 5- درجه سانتیگراد برسد گیاه خشک می شود. مقاومت ارقام پاییزه کتان به سرما بیشتر است و گاهی 12- درجه سانتی گراد را هم تحمل می کند. به طور کلی گیاهانی که به رشد کامل رسیده اند سرما را بهتر از گیاهان جوان تحمل می کنند.

کتان را اگر چه در هر نوع خاکی می توان کشت کرد ولی خاک های کاملاً سبک برای کشت این گیاه مناسب نیست. خاکهی عمیق با بافت متوسط ، حاصلخیز وغنی از کلسیم خاکهای مناسبی برای کشت کتان است.