شناسنامه
كاسني Compositae :تيره Artemesia absinthium L.,Absinthium Vulgare. :نام لاتين Worm wood- Absinthium - Absinth :نام انگليسي افسنطين، اسبنطين :نام فارسي خترق – كشوثاي رومي :نام عربي شرح گياه
گياهي است علفي، پايا، به ارتفاع 40 تا 60 سانتي متر و حتي يك متر كه به حالت انبوه در زمينهاي باير سنگلاخي كنار جاده ها و دامنه كوهستانها تا ارتفاعات 2000 متري مي رويد. برگهائي متناوب با بريدگيهاي باريك و عميق تا حد رگبرگ مياني دارد ولي به نسبتي كه فاصله برگ از قاعده ساقه دور باشد، بريدگيها كمتر مي شود. سطح فوقاني و تحتاني برگ پوشيده از تارهاي فراوان است و چون ساقه و انشعابات آن نيز اين حالت را دارد مجموعا به رنگ خاكستري روشن، با ظاهر كاملا مشخص جلوه مي كند. كاپيتولهاي آن كوچك ، به تعداد خيلي زياد و داراي پهنائي بين 3 تا 4 ميليمتر با حالت آويخته است در هر كاپيتول آن دو نوع گل؛ لوله اي و زبانه اي به رنگ زرد ديده مي شود كه مجموعا پس از شكفته شدن در متن خاكستري روشني كه ظاهر گياه دارد، منظره زيبا به وجود مي آورند. گلهاي زبانه اي كاپيتولها كه در حاشيه قرار دارند عموما ماده ولي گلهاي مياني نر – ماده اند. ميوه آن فندقه بسيار كوچك و داراي سطح صاف است.
نيازهاي اكولوژيكي
افسنطين گياهي است كه در نور رويش به طور فراوان و هواي گرم نياز دارد.اين گياه به خشكي مقاوم است و مي توان آنرا به صورت ديم نيز كشت كرد. اين گياه به مواد و عناصر غذايي فراوان نياز ندارد و آنرا در هو نوع خاكي مي توان كشت كرد اما براي توليد انبوه آن بايد از خاكهاي با بافت سنگين و غني از تركيبات كلسيم و هوموس استفاده كرد. PH خاك براي افسنطين بين 6/5 تا 5/7 مناسب مي باشد.
آماده سازي خاك
پس از برداشتمحصول قبل، در فصل پائيز به ميزان 25 تا 30 تن در هكتار كودهاي كاملا پوسيده حيواني به زمينهايي كه اين گياه كشت مي شود اضافه مي كنند. از سال دوم رويش بايد 60 تا 70 كيلوگرم در هكتار ازت با 50 تا 60 كيلوگرم در هكتار اكسيد فسفر و 50 تا 60 كيلوگرم در هكتار اكسيد پتاس به خاك اين گياه اضافه كرد. پس از اضافه كردن كود حيواني شخم متوسطي زده مي شود. پس از آن كلوخه ها را به وسيله ديسك شكسته، زمين را تسطيح و بستر خاك را براي كاشت گياه آماده مي سازند.
تاريخ و فواصل كاشت
در كشت غير مستقيم ، بذور را اوايل بهار در خزانه هواي آزاد كشت و سپس نشاء ها را در اوايل مهر به زمين اصلي منتقل مي كنند. زمان مناسب براي تكثير رويش افسنطين اوايل بهار مي باشد. در هر دو روش فاصله رديفهاي كاشت بين 50 تا 60 سانتي متر مناسب مي باشد. فاصله دو بوته روي رديف كاشت بايد 30 تا 40 سانتي متر باشد.
كاشت
كاشت و تكثير افسنطين توسط بذر و يا از طريق رويشي صورت مي گيرد. كشت گياه توسط بذر به صورت غير مستقيم انجام مي گيرد. در اين روش بذور را در زمان مناسب در خزانه هواي آزاد كه بستر آنرا براي اين منظور آماده كرده اند، كشت مي كنند. پس از آبياري منظم و وجين علفهاي هرز سطح خزانه، نشاء ها را در فصل پائيز به زمين اصلي منتقل مي كنند. تراكم 40 تا 65 هزار بوته در هكتار كافي است. پس از انتقال نشاء ها بايد زمين را بلافاصله آبياري كرد. تكثير رويشي از طريق تقسيم بوته انجام مي گيرد. بوته هاي 3 تا 4 ساله و سالم (عاري از قارچ يا باكتري) را در زمان مناسب از خاك خارج مي كنند. هر بوته را 10 تا 15 قسمت كرده و در زمين مورد نظر كشت مي نمايند.
داشت
از مهمترين مراحل داشت افسنطين مبارزه با علفهاي هرز اين گياه است از آنجائيكه اين گياه به اكثر علف كشها حساس است. مبارزه با علفهاي هرز تنها به روش مكانيكي صورت مي پذيرد. در طول رويش گياهان فاصله رديفها 2 تا 3 مرتبه كولتيواتور مناسبي زده مي شود. ممكن است آفات در طول رويش خسارت زيادي به محصول وارد نمايند.از مهمترين آفات اين گياه ، مگس افسنطين (plagiognathus albipennis)و نوعي شته مي باشد استفاده از سموم مناسب و در زمان مناسب نفش عمده اي در كنترل آنها دارد.
برداشت
در سال اول رويش يكبار و در سالهاي بعد دو و يا حتي سه بار مي توان محصول را برداشت كرد. عمل برداشت از اوايل خرداد تا اواخر شهريور انجام مي گيرد. گياهان را بايد از فاصله 50 سانتي متري از سطح زمين برداشت كرد. اندامهاي برداشت شده را مي توان در سايه خشك نمود. در صورت استفاده از خشك كن هاي الكتريكي دماي مناسب براي خشك كردن آنها 40 درجه سانتي گراد است (درجه حرارت بالاتر سبب تجزيه مواد موثره آن مي شود). هنگام برداشت يا خشك كردن محصول نبايد بر اندامها فشار وارد شود زيرا افسنطين به فشار حساس است و رنگ گياه در اثر فشار به قهواه اي تغيير مي يابد كه اين تغيير رنگ بر كميت و كيفيت مواد موثره آن نيز تاثير نامناسبي بر جاي خواهد گذاشت نسبت اندامهاي تازه به خشك شده 4 تا 5 به 1 مي باشد. اسانس اين گياه به روش تقطير با آب و بخار از پيكر رويشي تازه يا خشك گياه استخراج مي شود. البته اسانس استخراج شده از اندام هاي خشك در مقايسه با اسانس حاصل از پيكر رويشي تازه تركيبات استري بيشتري دارد. عملكرد پيكر رويشي خشك 7/0 تا 1 تن در هكتار مي باشد. از اسانس گياه در صنايع نوشابه سازي و كنسرو سازي استفاده مي شود اين اسانس دافع حشرات است.
دامنه انتشار
دره هراز ، پل زنگوله، جنوب سياه بيشه، در استان گيلان عمالو ، ايسپيلي آستارا، آذربايجان، شرق اردبيل ، گردنه حيران، تهران ، بين پلور و اسك ، ارتفاعات رنه، آبگرم،
افسنطین (افسنتین)
Artemisia absinthium
Worm wood – Mugwort
Asteraceae
معرفی و گیاهشناسی
یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی شناخته شده در جهان است که در اکثر آثار دانشمندان قدیم نام آن آمده است. افسنطین گیاهی است چندساله و علفی از خانواده ی کاسنی (مرکبان) با ارتفاع 50 تا 100 سانتی متر که دارای برگ ها و ساقه های نقره ای رنگی می باشد. گلچه های زبانه ای و لوله ای شکل در این گیاه به فرم گل آذین کاپیتول (کلاپرک) دیده می شوند. میوه اش فندقه ای به رنگ قهوه ای روشن می باشد
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
افسنطین بومی مناطق معتدل آسیا و اروپا است و در کشورمان بطور وحشی در استان های مازندران، گیلان، اردبیل، آذربایجان و ... یافت می شود. افسنطین گیاهی حساس به سرما، مقاوم به خشکی و کم آبی است.
کاشت، داشت و برداشت
افسنطین به دو صورت کلی تکثیر می گردد: الف) بوسیله ی بذر به صورت کشت غیرمستقیم ب) بوسیله ی تقسیم بوته در اوایل بهار
در تکثیر با بذر معمولا بذور را در اوایل بهار در خزانه هوای آزاد کشت می نمایند و نشاهای حاصله را در پائیز به زمین اصلی منتقل می نمایند. تقسیم بوته شامل تقسیم گیاهان 3 تا 4 ساله به 10 تا 15 گیاه کوچک می گردد که در زمین اصلی کشت خواهند شد.
برداشت شامل قطع گیاهان از ارتفاع 40 سانتی متری زمین می باشد که معمولا در زمان گل دهی گیاه این عمل انجام می گردد.
فرآوری
برگ ها و سرشاخه های این گیاه دارای ترکیباتی چون اسانس، مواد تلخ (آبسینتین و آستابسین)، ویتامین های ب و ث و ... می باشند. اسانس این گیاه از تقطیر برگ ها و اندام های خشک گیاه با بخار آب بدست می آید
فسنطین را در دری مروه به عربی خترق در سانسكريت تاك پشی نهدی ماكدون به رومی كشوت گویند.
افسنطین گیاهیست دارای ساقه های بلند، برگهای بریده و پربرگ گلهايش به گلهای بابونه گاو چشم شبیه است و به ارتفاع 40-60 سانتيمتر بعضاً بيك متر ميرسد. در زمينهای مزروعی میروید و كشت آن در زمینهای آهكی به درستی صورت ميگيرد.
تاریخچه افسنطین:
هيردوتس پدر تاریخ حكایت ميكند كه رب النوع حمایت كودكان و مادران هميشه شاخهء از افسنطین بدست ميداشت.
در انجیل اظهار حقيقت را به افسنطین تشبيه كرده است.
علی سينا افسنطین را از بهترين گياه اشتها آور توصيف نموده است.
هودان (Hodan) در كتاب خود راجع به عصاره افسنطین نوشته است كه پاك كننده صفرا، ذايل كننده مستی و خشم و غضب است.
افسنطین برای رفع مكروب ها شهرت بسزائی دارد، روستائیان فرانسوی در موقع شیوع بیماریهای ساری، هر روز قبل از رفتن بوظیفه يك گلاس شراب افسنطین را می نوشيدند.
برای رفع گوش دردی برگ افسنطین را در آب جوش داده گوش خود را نزديك بخار آن ميگيرند چرك و عفونت آنرا از بين برده درد گوش را آرام مينمايد.
در قديم برای آنكه رنگ سياهی كتاب از بين نرود و هم از شر حشرات محفوظ مانده باشند. بارنگ قلم عصاره افسنطین افزود ميكردند و افسنطين را بامخلوط كريم و يا روغن در بدن ميماليدند هم از برای امحای موش از افسنطین كار ميگرفتند.
جوهر افسنطین در آب كمتر ولی در بين ایتر و الكول، كلورو فورم فوراً حل ميشود.
افسنطين خودرو نسبت بكشت شده از نقطه نظر دوائی مفيدتر ثابت شده است. حصه قابل استفاده آن بيشتر برگ و سرشاخه های گلدار آنست، بوی آن قوی و طعم آن بسيار تلخ ميباشد.
تركيبات كيمياوی افسنطين:
برگ اين گياه شـــامل مـــاده تلـــــخی بنام Absinthine است .
بعضاً بصورت خالص و متبلور بدست ميآيد كه بنام (اناسین) ياد ميشود و اسانس حاصله آن دارای طعم سوزنده ميباشد.
قسمت مورد استعمال آن در مصارف داخلی بصورت پودر از نیم تا دو سانتيگرام آن بداخل گپسولها و بعنوان مقوی معده و 4 الی 10 گرام آن جهت رفع كرم بكار ميرود.
در كودكس فرانسوی نبات تازه افسنطین را بصورت ادويه ضد حشرات و نبات خشك شده آنرا نيز به انواع مختلف بكار ميبرند، اشخاصيكه بيماری انفلونزا را ميگذارانند وضعيف ميشوند، خوردن افسنطين برای شان مفيد است.
برای رفع بدبوئی دهن و جلوگيری از ريزش موی سر استعمال محلول افسنطین را مجرب دانسته اند.
معالجه عصبانيت با افسنطین:
يكمشت گل افسنطین را در يك ليتر سركه 15 دقيقه جوشانده و بعد از صاف نمودن در بوتلی محفوظ نگهدارید، در موقع حمله عصبی سردردی و بيخوابی محلول فوق را بصورت كامپرس تكه را تر نموده به هر دو شقيقه گذاشته شود، در بستر خواب آرامی خواهد داشت.
رفع كرم با افسنطين:
نوشيدن يك الی دو فيصد دم داده برگ افسنطين را، اگر از طرف صبح يك الی دو پياله خورده شود، برای دفع كرم مفيد ثابت ميشود.
افسنطين يا:
مروه- خترق- تاك پشی- ماكدون - كشوت ميگويند
